24 uur per dag telefonische coaching op 0900 21.12 2012

Artikelen

SYSTEMISCHE BEGELEIDING BIJ WERKSITUATIES EN BIJ LOOPBAANVRAGEN
door Ineke van Alst

Systemische begeleiding zoals wij die nu kennen is ontstaan vanuit de wereld van de gezinstherapie. Bert Hellinger, een Duitse psychotherapeut, is het meest bekend wat de introductie van dit systemisch werk betreft. Sinds 1995 zijn veel boeken van hem en anderen over dit onderwerp verschenen. De daadwerkelijke oorsprong van systematische begeleiding is niet aan te geven. Zo wordt het bijvoorbeeld gebruikt bij oude “primitieve” Afrikaanse culturen.

WAAROM SYSTEMISCHE BEGELEIDING
Systemische begeleiding kent twee doelen:

1) Het ervaren van verborgen dynamieken in een systeem:
Vaak is gebrekkige communicatie tussen individuen te wijten aan een gebrek aan inzicht in de aanwezigheid en de werking van patronen/systemen. Het verkrijgen van dit inzicht helpt bij het verbeteren van de communicatie.

2) Het ervaren van inzicht in oorzaken en ruimte voor acceptatie en verandering:
Over het algemeen leidt het ervaren van het inzicht ook tot de ruimte om dit inzicht te accepteren en de bereidheid om mee te werken aan noodzakelijke veranderingen.
Systemische begeleiding is gericht op het verbeteren van functioneren, maar niet door middel van verbetering van gesprekstechnieken of –vaardigheden. Systemische begeleiding gaat verder dan het ontwikkelen van cognitie of vaardigheden. Het is van invloed op ons zijn. Het geeft in korte tijd heldere inzichten in oorzaken van uit balans zijn van een systeem. De kracht van deze techniek leidt er wel toe dat mensen hevig geraakt kunnen worden, hetgeen zich kan uiten in emoties en lichamelijke gewaarwordingen. Het spreekt voor zich dat dit respect en integriteit vraagt van de coach / trainer.

HOE WERKT SYSTENMISCHE BEGELEIDING
Systemische begeleiding gaat uit van het feit dat mensen functioneren binnen systemen ook wel sociale verbanden genoemd (familieverbanden, schoolverbanden, werkverbanden, verenigingsverbanden, etc.) waarin zich patronen voordoen. Binnen deze systemen gelden principes: Iedereen hoort erbij, streven naar balans in geven en nemen en streven naar de juiste plek qua rangorde en erkennen van wat is.

Deze patronen in systemen worden vaak niet bewust ervaren (men spreekt van verborgen dynamieken), maar zijn zichtbaar te maken door het maken van constellaties. Een constellatie is een fysieke uitbeelding van een verband, door bijvoorbeeld deelnemers van een training of voorwerpen. De opgestelde representanten ervaren dezelfde lichamelijke gewaarwordingen, gevoelens en onderlinge verhoudingen als die van de oorspronkelijke leden.

De cliënt ervaart de verborgen dynamieken door het bekijken van de constellatie van buiten af en door het zien van de veelal nonverbale communicatie van de representanten binnen de constellatie. De client kan in plaats van een representant ook zelf in de constellatie staan. Door interventies in constellaties zoals het veranderen van plaats of het uitspreken van idiomen (bepaalde zinnen) ontstaat een nieuw perspectief. Er ontstaat inzicht in oorzaken en ruimte voor acceptatie en verandering. De onderstaande voorbeelden verduidelijken dit.

Jantine en een tafelopstelling
Jantine heeft na een sollicitatietraining nog veel moeite met sollicitatie gesprekken. Ze komt er niet uit waar dat nu aan ligt. De moed zakt haar in de schoenen. De coach vraagt of Jantine met wat op tafel voor handen is het sollicitatiegesprek kan opstellen. Voor zich op tafel legt ze dwars een doosje paperclips neer als staande voor haarzelf. Daar tegenover en wat ver weg legt ze, staande voor de sollicitatiecommissie, 3 gebaksvorkjes naast elkaar met de punten gericht naar het doosje paperclips. Janine zit wat in elkaar gedoken en kan nu zeggen dat ze in een sollicitatiegesprek de anderen als ver weg en aanvallend ziet. De coach vraagt of Jantine de neiging heeft iets in de optelling te veranderen. Jantine draait het doosje een kwart slag en legt de vorken in een halve cirkel tegenover haar. Jantine gaat nu rechter zitten en ademt langzaam uit. Jantine zegt dat ze zich zo sterker voelt en meer gelijk aan en in verbinding met de sollicitatiecommissie. Een volgend sollicitatiegesprek ziet ze met vertrouwen tegemoet.

Clemens en vloerankers
Clemens heeft zich de laatste tijd uit de naad gewerkt en daarbij veel taken van zijn baas op zich genomen. De coach vraagt Clemens twee A4tjes op de grond te leggen, een A4 dat staat voor hemzelf en een A4 dat staat voor zijn baas. Vervolgens vraagt de coach Clemens te gaan staan op het A4 voor hemzelf en daarna op het A4 voor de baas. Op het A4 voor hemzelf staat Clemens met gebogen knieën en hij zegt dat hij druk voelt op zijn schouders. Op het A4 voor zijn baas wiebelt Clemens van het ene been op het andere en kijkt naar voren maar niet naar het A4 dat voor hem ligt. Terug op het A4 voor hemzelf zegt Clemens, kijkend in de richting van het A4 voor de baas, op verzoek van de coach “De verantwoording heb ik ten onrechte op me genomen en ik geef het nu terug. Jij bent mijn leidinggevende en het hoort bij jou.” Het valt op dat Clemens nadat hij dit idioom een paar maal heeft uitgesproken niet meer met gebogen knieën staat en Clemens zegt dat de druk van zijn schouders weg is. Na de opstelling zegt Clemens dat het helemaal klopt zo. Hij ervaart dat hij wezenlijk inzicht heeft gekregen. De volgende sessie bij de coach brengt Clemens in dat zijn baas hem voor een gesprek gevraagd heeft en dat ze een en ander goed hebben kunnen bespreken samen.

Alex en de representanten
Alex begint over een maand voor zichzelf en hij denkt er over hoe hij nu na tien jaar goed afscheid kan nemen van zijn huidige baan. Hij denkt daarbij aan zichzelf, het team en zijn leidinggevende. De trainer vraagt hem iemand uit de groep te vragen voor hem te staan en iemand voor het team en iemand voor zijn leidinggevende. Alex plaatst de representanten in de ruimte door ze met zijn handen aan hun schouders naar de plekken te begeleiden. In de opstelling valt op dat degene die staat voor Alex wel naar het team kijkt maar niet naar de leidinggevende. Als de trainer aan de leidinggevende vraagt hoe die zich voelt zegt de leidinggevende dat hij zich buitengesloten voelt. De trainer vraagt vervolgens of de representant voor Alex zich wat kan draaien en de leidinggevende kan aankijken. Na wat aarzelen en geschuifel lukt dit. Op verzoek van de trainer zegt de representant voor Alex de trainer zin voor zin na: “Ik sluit een belangrijke fase van mijn leven af. Ik heb hier enerzijds graag gewerkt en anderzijds de nodige problemen ervaren. Toch wil ik jullie allemaal bedanken voor de tijd die we samen hebben doorgebracht. Ik neem jullie en de lessen die ik hier leerde in herinnering mee.” Na de opstelling zegt Alex dat het wel heel frappant is dat zo duidelijk naar voren kwam dat hij problemen met zijn leidinggevende heeft gehad. Alex had dat immers niet aan de groep verteld. Alex zegt da hij nu een goed gevoel heeft voor het afscheid. Hij gaat als afscheid een borrel geven waarbij hij een woordje wil spreken om iedereen te bedanken.

SYSTEMISCHE TELEFONISCHE COACHING
Telefonisch coaching is vanzelfsprekend niet het middel voor het daadwerkelijk ervaren van verborgen dynamieken in opstellingen met representanten, voorwerpen of vloerankers en het gebruik van idiomen. Daarvoor is persoonlijke aanwezigheid nodig. Wel kunnen we in en telefonisch gesprek de principes van systemisch werk als vraag meenemen. We houden dan in gedachte wat speelt op het gebied van de hier boven al een keer genoemde principes: Iedereen hoort erbij, streven naar balans in geven en nemen en streven naar de juiste plek qua rangorde en erkennen van wat is.

Voorbeelden van vragen bij telefonisch coaching bij werksituaties en loopbaanvragen zijn:
· Hoor je erbij binnen het team?
· Is er vaak onenigheid tussen jou en de teamleden/je leidinggevende ?
· Hoe is de balans tussen hetgeen je geeft en ontvangt op je werk?
· Wat is je toekomstdroom ten aanzien van je werksituatie?
· Wat geeft je voldoening in je werk?
· Wat belemmert je in je werk?
· Waarvoor werk je?

OVER DE AUTEUR
Ineke van Alst is reeds geruime tijd werkzaam als (loopbaan) coach, trainer en mediator voor mensen die met mensen werken.

VOOR WIE MEER WIL LEZEN
· Wibe Veenbaas en Joke Goudswaard, Vonken van Verlangen: Systemisch werk, perspectief en praktijk ISBN 90-8005-077-6
· Marlies Holitzka en Elizabeth Remmert Systemische Organisatieopstellingen ISBN 90-7677-156-1

Vind direct een coach die gespecialiseerd is in systemische begeleiding



Terug